آشنایی با خدمات توان بخشی در مراکز استثنایی
فرايند كاردرماني در كودكان كم توان ذهني شامل اين مراحل است :
۱- ارجاع
كودكان كم توان ذهني ( عقب مانده ذهني ) ، اغلب از طريق روانپزشكان ، متخصصين اطفال و يا ديگر اعضاي تيم توانبخشي به كاردرماني ارجاع مي شود.
كودكان عقب مانده ذهني كه آموزش پذير بالا و يا مرز مي باشند اكثرا" مشكلاتشان درهنگام رفتن به دبستان آشكار مي گردد كه از طريق مربيان مدارس به كاردرماني ارجاع مي شوند .
۲- ارزيابي
جهت ارزيابي كودكان عقب مانده ذهني از روشهاي زير كه در قسمت ها قبل توضيح دادشده ، استفاده مي گردد :
۱- مشاهده
۲- مصاحبه
۳- تست هاي استاندارد
كه در تمام طريق مقايسه رشد كودك با رشد طبيعي كودكان و مشخص نمودن تقريبي ميزان عقب ماندگي ذهني مد نظر مي باشد .
در ارزيابي كودكان عقب مانده ذهني ، كاردرمانگر موارد زير را دقيقا" مورد بررسي قراردهد ، و سپس بر اساس ارزيابي انجام شده همان موارد مورد آموزش قرار مي گيرد تا كودك را به سطح رشدي بالاتر برساند . موارد ارزيابي و آموزش :
۱- حركات درشت ( Gross Motor )
اين حركات شامل وضعيت :
۱- نشستن
۲- ايستادن
۳- راه رفتن
۴- دويدن
۵- بالا و پايين رفتن از پله
۶- جفت پا پريدن
۷- لي لي كردن
۸- روي يك پا ايستادن و ...
2- حركات ظريف (Fine Motor)
اين حركات شامل حركاتي مانند :
۱-باز و بسته كردن دكمه و زيپ
۲-طرز مداد به دست گرفتن
۳- قيچي كردن
۴-گره زدن
مهارت هاي دستي مانند :
تا كردن و پاره كردن كاغذ
چيدن مكعب ها
۳-مفاهيم كلي و عمومي
در اين زمينه مفاخيم زير مطرح مي باشند :
شناخت رنگ
شناسايي اعضاي بدن
مفاهيم قبل از رياضيات( كميت ، جهت )
شناخت اشكال هندسي
كپي كردن اشكال هندسي
رسم اشكال
تركيب چند شكل رياضيات
شناخت زمان
شناخت پول
شناخت ميو ه ها
غذا ها و حيوانات
۴- مهارتهاي دركي
۱- بينايي
تمركز چشمي ( در جهت عمومي – افقي – دوراني و لوزي )
درك شكل
حافظه بينايي
و ...
۲- لامسه :
تشخيص ،تمايز ، طبقه بندي
بويايي :
تشخيص ،تمايز ، طبقه بندي
چشايي :
تشخيص ،تمايز ، طبقه بندي
شنوايي :
توجه و تشخيص صدا – حافظه شنوايي
۵ - مهارتهاي دركي – حركتي
مهارت هاي روزمره زندگي :
كه شامل غذاخوردن
پوشيدن و در آوردن لباس
استحمام و نظافت شخصي
و ...
۶- مشكلات رفتاري
كاردرمانگر در مواردي كه كودك داراي مشكلات رفتاري خاصي باشد ،اغلب از تكنيك هاي رفتاردرماني جهت برطرف كردن اين مشكلات استفاده مي نمايد .
۷- ارزشيابي پيش حرفه اي
زماني كه فرد عقب ماند دهني به حداكثر توان ذهني خود رسيد و آمووزش در زمينه هاي مختلف پايان يافت ، در صورت لزوم از طرف كاردرمانگر مورد ارزشيابي و آموزش پيش حرفه اي قرار مي گيرد ، و بدينوسيله توان حرفه اي وي مشخص مي گردد و براي آموزش حرفه اي به مراكز مربوطه ارجاع داده مي شود .
۸- فعاليتهاي خود نگهداري
۱- خود مراقبتي
۲- فعاليت هاي داخل خانه
۳- فعاليت هاي خارج خانه
۴- فعاليت هاي عمومي
۹- فعاليت هاي تطابقي
- وسايل كمكي موقتي
- وسايل كمكي دائمي
۱۰- روان درماني
- بازي درماني
- رفتاردرماني
- موسيقي درماني
۱۱- مشاوره به خانواده
- مشاوره انفرادي
- مشاوره گروهي
كه از روشهاي ذيل استفاده مي شود :
- بازي
- كار
اهداف کاردرمانی
اهداف كلي كاردرماني در بخش عقب مانده ذهني به شرح ذيل مي باشد :
۱- تسهيل رشد در محدود ه اي كه تاخير عاطفي و جسمي و ذهني وجود دارد .
۲- به حداقل رساندن اثرات معلوليت جسمي و ذهني
۳- پيشرفت رفتاري و مهارت هاي پايه جهت استقلال عمل
اصول آموزش
در آموزش و درمان كودكان عقب مانده ذهني اصولي را بايد مد نظر داشت كه مهمترين آنها عبارتند از :
۱- آموزش بايد در مسير رشد طبيعي كودك صورت پذيرد
۲- آموزش بايد از ساده به پيچيده پيشرفت نمايد
۳- هر نوع آموزشي بايد در غالب بازي انجام پذيرد
۴- در روند آموزش كودكان عقب مانده تشويق هميشه بايد مد نظردرمانگر باشد
۵- موضوع آموزش بايد بطوري عملي براي كودكان نمايش داده شود .
۶- والدين اين كودكان بايد مشاوره لازم جهت درمان كودكان خود را از طريق كاردرمانگر دريافت نمايند تا بدينوسيله بتوانند در درمان كودك خود سهيم گردد .
همچنين جهت رفع و يا پيشگري از بعضي از اختلالهاي رفتاري در كودكان آگاهي كافي را كسب نمايند .
مركز آموزش استثنايي كوثر در بلوار شهید رستمی مشهد، شهید رستمی 54، خانه ي دوم دانش آموزان كم توان ذهني است كه در مقاطع پيش دبستاني و ابتدايي مشغول تحصيلند.